نی
اين ساز كه به عنوان رسميترين ساز بادي كشور ما نيز شناخته شده است ساليان بسيار مديدي است كه از نياكان و اجدادمان به ارمغان مانده است.ني به عنوان تنها ساز رسمي بادي موسيقي ما، سازي است كه قابليت توليد دو نوع صداي كاملا متفاوت از هم را دارد. در سازهاي بادي موسيقي كلاسيك معمولا براي تغيير رنگ صدايي از وسيلهاي به نام سوردين استفاده ميكنند كه بنا به نظر آهنگساز از اين وسيله براي بهتر بيان شدن قطعات استفاده ميشود. در دنياي موسيقي ايراني، اين ساز هيچ تعريفي ندارد و اصولا از همان ساز سنتي ني استفاده ميشود.صداهاي شاخص ني به دو بخش دستهبندي شده است. صداي اول يا همان بم كه معمولا مردم صداي ني را در اين فرم ميشناسند. صداي دوم نيز صداي بم نرم است. اين صدا بر اساس طبقهبندي سابقا به دليل عدم وجود نت «سي» وجود نداشته و در اثرها كمتر ديده ميشد ولي با تغييراتي كه در ساختمان ني از سالها پيش توسط دكتر حسين عمومي به وجود آمده و نت «سي» به ني افزوده شده، بايد صداي اوج و غيب را در امتداد بم نرم قرار دهيم. صداي بم صدايي است با حجم صوتي بالا نسبت به اصوات ديگر ني اعم از اينكه به صورت لبي نواخته شود يا دنداني.
ساختمان ني
ني، سازي است متشكل از يك لوله استوانه از جنس ني كه سراسر طول آن از هفت بند و شش گره تشكيل شده است.
ني به قطرهاي متفاوت از 5/1 تا 3سانتيمتر و طولهاي مختلف حدود 30 تا 70سانتيمتر ساخته شده است. در تمام آنها، روي لوله كمي در قسمت پايين 5 سوراخ در طرف جلو و يك سوراخ در قسمت لبه لوله در قسمت عقب قرار گرفته و در يك يا دو انتهاي ني روكشي برنجي با طولي كوتاه لوله ني را پوشانده است و ني از انواع سازهاي بيزبانه است.
هوا از طريق نفس نوازنده از انتهاي بالايي به درون فرستاده شده و قسمت اعظم آن از نزديكترين سوراخ باز ميشود. بنابراين باز و بسته شدن سوراخها توسط انگشتان هر دو دست نوازنده، طول هواي مرتعش و طول موج ارتعاش را زياد و كم كرده و در نتيجه صوت زير و بم ميشود.
اين ساز را نميتوان كوك كرد
يعني كوك آن را چنان كه در سازهاي زهي با پيچاندن گوشيها ميسر است نميتوان تغيير داد. بدين نسبت نميتوان آن را با سازي ديگر منطبق كرد از اين رو معمولا در نقش تكنواز ظاهر ميشود. گاه اگر چه بسيار به ندرت كه بخواهند از صوت ني در همنوازي اركستر استفاده كنند، ناگزير نوازنده ساز تعدادي ني را با كوكهاي مختلف فراهم كرده و در دسترس خود ميگذارد تا در طي همنوازي يا همراهي صداي خواننده به تناسب موقع از يكي از نيها استفاده كند. وسعت صداي ني حدود دو اكتانيم است، ولي ميدان صدا با كوك در سازهاي مختلف تفاوت ميكند.
ناي ني و آه دل
امروز در كشورمان شاهد هستيم كه دوباره علاقه به موسيقي سنتي و محلي جايگاه خود را پيدا كرده و جوانان نيز در صدد هستند تا به حد توان به امور فراگيري علم نوازندگي سازها اقدام كنند. اما يكي از سختترين زمانها براي يك كارآموز علاقهمند به ساز ني، همان زماني است كه وي قصد دارد تا صداي ني را دربياورد.علي ذهبي ميگويد: موقعي كه قصد يادگيري ساز ني را داشتم چيزي حدود سه چهارماه طول كشيد تا بتوانم صداي دلخواهم را از ني بشنوم. اين ساز بهرغم سادگياش از جمله سختترين سازها در امر آموزش و يادگيري است و كساني كه قصد دارند تا با اين ساز اخت بگيرند، اولين قانوني كه بايد ياد بگيرند داشتن حوصله كافي است. وي در ادامه ميگويد: در اجراي نوازندگي ني نفسگيري يكي از مهمترين و اساسيترين اصول است كه متاسفانه در كشور ما به اين امر توجه چنداني نميشود و معدود مدرسين اين امر مهم را به هنرجويان خود آموزش ميدهند؛ نفسگيري صحيح در سازهاي بادي دقيقا مانند نفسگيري در يوگا، ورزشها، آواز و... است.
بد نيست بدانيد اين شيوه نفسگيري شيوهاي دشوار و مشكل نيست و هنرجويان ميتوانند با كمي تمرين همراه با تمركز به راحتي به اين شيوه نفسگيري مسلط شوند.در نفسگيري صحيح، نفس از طريق بيني و به آهستگي وارد ريه ميشود به طوري كه فقط شكم به سمت بالا حركت ميكند و سينهها ثابت مانده و هيچگونه سفتي در قسمت قفسه سينه صورت نميگيرد. در هنگامي كه نفس ذخيره شده، هيچگونه فشاري به شكم يا هيچ قسمت ديگري از بدن وارد نميشود و شما ميتوانيد به راحتي اين نفس را تا 30 الي 40ثانيه نگه داريد.
نام آشنايان
از جمله استاداني كه در زمينه شناساندن هر چه بهتر ساز سنتي ني زحمات شايستهاي كشيدهاند ميتوانيم به استاداني چون حسن كسايي، محمد موسوي و حسن ناهيد اشاره كنيم. استاد حسن ناهيد از شاگردان به نام استاد كسايي است.ناهيد با شنيدن نواي گرم ساز كسايي روانه شهر اصفهان شد و به يادگيري اين ساز از آن استاد پرداخت. وي پس از يادگيري ساز ني توسط استاد حسين دهلوي به آموزش نت رويآورد و بعد به عنوان هنرآموز «ني» هنرستان عالي موسيقي ملي مشغول تدريس شد.از آن جايي كه جاي خالي ني در بسياري از گروههاي موسيقي كشورمان ديده ميشد خوانندگان بزرگي چون محمدرضا شجريان سعي در زنده نگهداشتن اين ميراث فرهنگي داشتند تا به حدي كه حسن ناهيد براي رساندن پيام ني همراه با اين اساتيد به كشورهايي چون تركيه، بلغارستان، ايتاليا، فرانسه، بلژيك، هلند، آلمان واتريش سفر كردند و با اجراي موسيقي سنتي كشورمان در ماندگاري موسيقي سنتي ايران و مخصوصا ساز ني زحمات بسيار موثري را كشيدند.
بازار داغ
از آنجايي كه امروزه بيشتر جوانان روي به يادگيري سازهاي سنتي از جمله تار، دف، كمانچه و ني و ... آوردهاند، بازار فروش ادوات موسيقي بسيار پررونق و گرم شده است كه اين امر روزنهاي رو به سوي پيشرفت در اين زمينه محسوب ميشود.
احمد پورمحمود ميگويد: با توجه به پررونقي بازار فروش ادوات موسيقي به ويژه سازهاي سنتي ما روزگار بهتري را نسبت به چند سال گذشته شاهد هستيم. چند وقتي است كه تقاضاي اين گونه سازها آن قدر بالا رفته است كه در كار فروش ادوات تاثير بسزايي گذاشته.اما از آنجايي كه هر گاه يك كالا تقاضاي زيادي داشته باشد در امر عرضه آن بحث اصلي وتقلبي آن نيز به ميان ميآيد؛ لذا در زمينه فروش ساز ني هم اين اتفاق رخ داده و سودجويان با استفادههاي غيرفرهنگي خودشان از مهرهاي سازندگان بنام اقدام به فروش محصولات تقلبي ميكنند تا از اين راه نيز سودي به جيبهايشان زده باشند.اما اگر روزي خواستيد يكي از نيهاي امروزي را تهيه كنيد ميتوانيد سري به ميدان بهارستان بزنيد كه يكي از بورسهاي فروش سازهاي سنتي است. در اين بازار، فروشگاهها به شكل زنجيروار به هم متصل شدهاند تا يك جلوه فرهنگي هنري به اين ميدان بدهند و كساني را كه ميخواهند براي تهيه اين ساز اقدام كنند فرصت مناسبي داشته باشند و بتوانند هر سازي را با هر برندي كه ميخواهند تهيه كنند.
حسين پور به خريداران اين ساز توصيه كرد كه قبل از اينكه بخواهند سازي بخرند، ابتدا با استادي كه قصد آموزش از وي را دارند مشورت كنند تا با رهنمودهاي مفيد او سازي درخور وضعيت خود تهيه كنند
ساختمان ني
ني، سازي است متشكل از يك لوله استوانه از جنس ني كه سراسر طول آن از هفت بند و شش گره تشكيل شده است.
ني به قطرهاي متفاوت از 5/1 تا 3سانتيمتر و طولهاي مختلف حدود 30 تا 70سانتيمتر ساخته شده است. در تمام آنها، روي لوله كمي در قسمت پايين 5 سوراخ در طرف جلو و يك سوراخ در قسمت لبه لوله در قسمت عقب قرار گرفته و در يك يا دو انتهاي ني روكشي برنجي با طولي كوتاه لوله ني را پوشانده است و ني از انواع سازهاي بيزبانه است.
هوا از طريق نفس نوازنده از انتهاي بالايي به درون فرستاده شده و قسمت اعظم آن از نزديكترين سوراخ باز ميشود. بنابراين باز و بسته شدن سوراخها توسط انگشتان هر دو دست نوازنده، طول هواي مرتعش و طول موج ارتعاش را زياد و كم كرده و در نتيجه صوت زير و بم ميشود.
اين ساز را نميتوان كوك كرد
يعني كوك آن را چنان كه در سازهاي زهي با پيچاندن گوشيها ميسر است نميتوان تغيير داد. بدين نسبت نميتوان آن را با سازي ديگر منطبق كرد از اين رو معمولا در نقش تكنواز ظاهر ميشود. گاه اگر چه بسيار به ندرت كه بخواهند از صوت ني در همنوازي اركستر استفاده كنند، ناگزير نوازنده ساز تعدادي ني را با كوكهاي مختلف فراهم كرده و در دسترس خود ميگذارد تا در طي همنوازي يا همراهي صداي خواننده به تناسب موقع از يكي از نيها استفاده كند. وسعت صداي ني حدود دو اكتانيم است، ولي ميدان صدا با كوك در سازهاي مختلف تفاوت ميكند.
ناي ني و آه دل
امروز در كشورمان شاهد هستيم كه دوباره علاقه به موسيقي سنتي و محلي جايگاه خود را پيدا كرده و جوانان نيز در صدد هستند تا به حد توان به امور فراگيري علم نوازندگي سازها اقدام كنند. اما يكي از سختترين زمانها براي يك كارآموز علاقهمند به ساز ني، همان زماني است كه وي قصد دارد تا صداي ني را دربياورد.علي ذهبي ميگويد: موقعي كه قصد يادگيري ساز ني را داشتم چيزي حدود سه چهارماه طول كشيد تا بتوانم صداي دلخواهم را از ني بشنوم. اين ساز بهرغم سادگياش از جمله سختترين سازها در امر آموزش و يادگيري است و كساني كه قصد دارند تا با اين ساز اخت بگيرند، اولين قانوني كه بايد ياد بگيرند داشتن حوصله كافي است. وي در ادامه ميگويد: در اجراي نوازندگي ني نفسگيري يكي از مهمترين و اساسيترين اصول است كه متاسفانه در كشور ما به اين امر توجه چنداني نميشود و معدود مدرسين اين امر مهم را به هنرجويان خود آموزش ميدهند؛ نفسگيري صحيح در سازهاي بادي دقيقا مانند نفسگيري در يوگا، ورزشها، آواز و... است.
بد نيست بدانيد اين شيوه نفسگيري شيوهاي دشوار و مشكل نيست و هنرجويان ميتوانند با كمي تمرين همراه با تمركز به راحتي به اين شيوه نفسگيري مسلط شوند.در نفسگيري صحيح، نفس از طريق بيني و به آهستگي وارد ريه ميشود به طوري كه فقط شكم به سمت بالا حركت ميكند و سينهها ثابت مانده و هيچگونه سفتي در قسمت قفسه سينه صورت نميگيرد. در هنگامي كه نفس ذخيره شده، هيچگونه فشاري به شكم يا هيچ قسمت ديگري از بدن وارد نميشود و شما ميتوانيد به راحتي اين نفس را تا 30 الي 40ثانيه نگه داريد.
نام آشنايان
از جمله استاداني كه در زمينه شناساندن هر چه بهتر ساز سنتي ني زحمات شايستهاي كشيدهاند ميتوانيم به استاداني چون حسن كسايي، محمد موسوي و حسن ناهيد اشاره كنيم. استاد حسن ناهيد از شاگردان به نام استاد كسايي است.ناهيد با شنيدن نواي گرم ساز كسايي روانه شهر اصفهان شد و به يادگيري اين ساز از آن استاد پرداخت. وي پس از يادگيري ساز ني توسط استاد حسين دهلوي به آموزش نت رويآورد و بعد به عنوان هنرآموز «ني» هنرستان عالي موسيقي ملي مشغول تدريس شد.از آن جايي كه جاي خالي ني در بسياري از گروههاي موسيقي كشورمان ديده ميشد خوانندگان بزرگي چون محمدرضا شجريان سعي در زنده نگهداشتن اين ميراث فرهنگي داشتند تا به حدي كه حسن ناهيد براي رساندن پيام ني همراه با اين اساتيد به كشورهايي چون تركيه، بلغارستان، ايتاليا، فرانسه، بلژيك، هلند، آلمان واتريش سفر كردند و با اجراي موسيقي سنتي كشورمان در ماندگاري موسيقي سنتي ايران و مخصوصا ساز ني زحمات بسيار موثري را كشيدند.
بازار داغ
از آنجايي كه امروزه بيشتر جوانان روي به يادگيري سازهاي سنتي از جمله تار، دف، كمانچه و ني و ... آوردهاند، بازار فروش ادوات موسيقي بسيار پررونق و گرم شده است كه اين امر روزنهاي رو به سوي پيشرفت در اين زمينه محسوب ميشود.
احمد پورمحمود ميگويد: با توجه به پررونقي بازار فروش ادوات موسيقي به ويژه سازهاي سنتي ما روزگار بهتري را نسبت به چند سال گذشته شاهد هستيم. چند وقتي است كه تقاضاي اين گونه سازها آن قدر بالا رفته است كه در كار فروش ادوات تاثير بسزايي گذاشته.اما از آنجايي كه هر گاه يك كالا تقاضاي زيادي داشته باشد در امر عرضه آن بحث اصلي وتقلبي آن نيز به ميان ميآيد؛ لذا در زمينه فروش ساز ني هم اين اتفاق رخ داده و سودجويان با استفادههاي غيرفرهنگي خودشان از مهرهاي سازندگان بنام اقدام به فروش محصولات تقلبي ميكنند تا از اين راه نيز سودي به جيبهايشان زده باشند.اما اگر روزي خواستيد يكي از نيهاي امروزي را تهيه كنيد ميتوانيد سري به ميدان بهارستان بزنيد كه يكي از بورسهاي فروش سازهاي سنتي است. در اين بازار، فروشگاهها به شكل زنجيروار به هم متصل شدهاند تا يك جلوه فرهنگي هنري به اين ميدان بدهند و كساني را كه ميخواهند براي تهيه اين ساز اقدام كنند فرصت مناسبي داشته باشند و بتوانند هر سازي را با هر برندي كه ميخواهند تهيه كنند.
حسين پور به خريداران اين ساز توصيه كرد كه قبل از اينكه بخواهند سازي بخرند، ابتدا با استادي كه قصد آموزش از وي را دارند مشورت كنند تا با رهنمودهاي مفيد او سازي درخور وضعيت خود تهيه كنند
+ نوشته شده در ۱۳۸۷/۰۱/۲۲ ساعت 0:12 توسط اکبر معین نجف ابادی
|